ျမန္မာ။ ။ တပ္မေတာ္ေခါင္းေဆာင္မ်ားကို ဂ်န္နိုဆိုက္ ေခၚ မ်ိဳးႏြယ္စုတစ္စုအား မ်ိဳးျဖဳတ္ျခင္း၊ လူသားတမ်ိဳးႏြယ္လုံး အေပၚ သက္ေရာက္ က်ဴးလြန္သည့္ ရာဇဝတ္မွုမ်ား ႏွင့္ စစ္ရာဇဝတ္မွုမ်ား အတြက္ စုံစမ္းစစ္ေဆးရန္ လိုအပ္သည္ဟု ကုလသမဂၢ အစီရင္ခံစာက ဆို။

လူ႔အခြင့္အေရးေကာင္စီ ဆုံးျဖတ္ခ်က္အမွတ္ (၃၄/၂၂)အရ ဖြဲ႕စည္းခဲ့သည့္ ျမန္မာနိုင္ငံဆိုင္ရာ၊ သီးသန္႔လြတ္လပ္ေသာ၊ နိုင္ငံတကာ အခ်က္အလက္ရွာေဖြေရး မစ္ရွင္း။ ။

ျမန္မာ။ ။ တပ္မေတာ္ေခါင္းေဆာင္မ်ားကို ဂ်န္နိုဆိုက္ ေခၚ မ်ိဳးႏြယ္စုတစ္စုအား မ်ိဳးျဖဳတ္ျခင္း၊ လူသားတမ်ိဳးႏြယ္လုံး အေပၚ သက္ေရာက္ က်ဴးလြန္သည့္ ရာဇဝတ္မွုမ်ား ႏွင့္ စစ္ရာဇဝတ္မွုမ်ား အတြက္ စုံစမ္းစစ္ေဆးရန္ လိုအပ္သည္ဟု ကုလသမဂၢ အစီရင္ခံစာက ဆို။

ဂ်ီနီဗာၿမိဳ႕၊ (၂၀၁၈) ခုႏွစ္ ဩဂုတ္လ (၂၇)ရက္။ ။ ျမန္မာနိုင္ငံ၏ တပ္မေတာ္ကာကြယ္ေရးဦးစီးခ်ဳပ္ ဗိုလ္ခ်ဳပ္မွူးႀကီး မင္းေအာင္လွိုင္ အပါအဝင္၊ စစ္တပ္၏ ထိပ္တန္းဗိုလ္ခ်ဳပ္ႀကီးမ်ားအား ရခိုင္ျပည္နယ္ ေျမာက္ပိုင္းတြင္ က်ဴးလြန္ခဲ့ေသာ ဂ်န္နိုဆိုက္ ေခၚ မ်ိဳးႏြယ္စုတစ္စုအား မ်ိဳးျဖဳတ္ျခင္း၊ အလားတူ ရခိုင္၊ ကခ်င္ႏွင့္ ရွမ္းျပည္နယ္တို႔တြင္ က်ဴးလြန္ခဲ့ေသာ လူသားတမ်ိဳးႏြယ္လုံးအေပၚ သက္ေရာက္သည့္ ရာဇဝတ္မွုမ်ား ႏွင့္ စစ္ရာဇဝတ္မွုမ်ား အတြက္ စုံစမ္းစစ္ေဆးၿပီး ႐ုံးတင္တရားစြဲရန္ လိုအပ္သည္ဟု ျမန္မာနိုင္ငံဆိုင္ရာ၊ သီးသန္႔လြတ္လပ္ေသာ၊ နိုင္ငံတကာ အခ်က္အလက္ရွာေဖြေရး မစ္ရွင္း၏ ယေန႔ ထုတ္ျပန္အစီရင္ခံစာက တိုက္တြန္းလိုက္သည္။
ဤမစ္ရွင္းကို ကုလသမဂၢ လူ႔အခြင့္အေရးေကာင္စီမွ (၂၀၁၇)ခုႏွစ္၊ မတ္လတြင္ ဖြဲ႕စည္းခဲ့ၿပီး၊ ၎က “အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ ဥပေဒအရ သံသယျဖစ္ဖြယ္မရွိသည့္ အဆိုးရြားဆုံးေသာ ရာဇဝတ္မွုမ်ားႏွင့္ တန္းတူညီမၽွသည့္” အလြန္ဆိုး၀ါးေသာလူ႔အခြင့္အေရး ခ်ိဳးေဖာက္မွုမ်ားႏွင့္ အလြဲသုံးစားျပဳမွုပုံစံမ်ားအား ကခ်င္၊ ရခိုင္ႏွင့္ ရွမ္းျပည္နယ္တို႔၌ အဓိကအားျဖင့္ တပ္မေတာ္ေခၚ ျမန္မာ့ စစ္တပ္မွ က်ဴးလြန္ခဲ့ေၾကာင္း၊ တျခား လုံျခဳံေရးတပ္ဖြဲ႕မ်ားကလည္း ပါဝင္လုပ္ရွားခဲ့ေၾကာင္း ေတြ႕ရွိခဲ့သည္။
“စစ္အင္အား အသုံးျပဳရန္ အမွန္တကယ္ လိုအပ္ခဲ့လၽွင္လည္း၊ ႏွိုင္းခ်ိန္မွု မရွိဘဲ လူမသိသူမသိ သတ္ျဖတ္ျခင္း၊ အမ်ိဳးသမီးမ်ားအား လူစုလိုက္ဝိုင္းၿပီး မုဒိန္းက်င့္ျခင္း၊ ကေလးမ်ားအား ထိုးႏွက္တိုက္ခိုက္ျခင္း ႏွင့္ ရြာလုံးေပါက္ မီးရွို႔ျခင္းတို႔အား ဘယ္ေသာအခါမွ တရားမၽွတမွန္ကန္ေၾကာင္း ေျပာခြင့္ရွိမည္ မဟုတ္ပါ။ တပ္မေတာ္၏ နည္းဗ်ဴဟာသည္ အမွန္တကယ္ရွိေသာ လုံျခဳံေရးအႏၲရာယ္ထက္ မ်ားစြာပိုလြန္ေသာ အင္အားကို အစဥ္တစိုက္သုံးျခင္းျဖစ္သည္။ ထိုကဲ့သို႔ အင္အား အလြန္အကၽြံအသုံးျပဳမွုကို အထူးသျဖင့္ ရခိုင္ျပည္နယ္၌ ေတြ႕ရွိရၿပီး ျမန္မာနိုင္ငံေျမာက္ပိုင္းတြင္လည္း ေတြ႕ရွိရသည္”ဟု အစီရင္ခံစာက ဆိုသည္။
“ဤကဲ့သို႔ တိုက္ခိုက္မွုမ်ားကို မျဖစ္ခဲ့ပါဘူးဟု စြတ္ျငင္းေနျခင္း၊ ရက္ရက္စက္စက္ လုပ္ရပ္မ်ားကို ပုံမွန္သေဘာျဖင့္ လက္ခံထားျခင္း၊ က်ဴးလြန္သူမ်ား ယေန႔အထိ ျပစ္ဒဏ္ကင္းလြတ္ေနျခင္းတို႔မွာ တုန္လွုပ္ဖြယ္ရာ ေကာင္းလွပါသည္။ တပ္မေတာ္အေနႏွင့္ လူ႔အသက္၊ လူ႔ဂုဏ္သိကၡာ ႏွင့္ လြတ္လပ္ခြင့္တို႔ကို မထီမဲ့ျမင္ျပဳျခင္း၊ ေယဘုယ်အားျဖင့္ အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ ဥပေဒဆိုလၽွင္ လုံးဝဂ႐ုမစိုက္ျခင္းတို႔မွာ ျမန္မာတနိုင္ငံလုံးရွိ လူထုအားလုံးအတြက္ စိုးရိမ္စရာ ျဖစ္ပါသည္။”
ကခ်င္၊ ရွမ္းႏွင့္ ရခိုင္ျပည္နယ္တို႔တြင္ က်ဴးလြန္ခဲ့ေသာ လူသားတမ်ိဳးႏြယ္လုံး အေပၚ သက္ေရာက္သည့္ ရာဇဝတ္မွုမ်ားမွာ လူသတ္မွု၊ ေထာင္သြင္း အက်ဥ္းခ်ထားမွု၊ လူသားမ်ားအား အတင္းအၾကပ္ ေပ်ာက္ကြယ္သြားေစမွု၊ ႏွိပ္စက္ညႇဥ္းပန္းမွု၊ မုဒိမ္းမွု၊ အဓမၼလိင္ကၽြန္ ျပဳမွု၊ အျခားေသာ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာ အၾကမ္းဖက္မွုမ်ား၊ ႏွိပ္စက္မွုႏွင့္ ေက်းကၽြန္ျပဳလုပ္မွုတို႔ ပါဝင္ပါသည္။ ထို႔အျပင္ ရခိုင္ျပည္နယ္၌ လူအစုလိုက္အျပဳံလိုက္သတ္ျဖတ္မွုမ်ားႏွင့္ နိုင္ငံမွ ႏွင္ထုတ္ျခင္းစသည့္ လူသားတမ်ိဳးႏြယ္လုံး အေပၚ သက္ေရာက္သည့္ ရာဇဝတ္မွုမ်ားလည္း ျဖစ္ပြားခဲ့ပါသည္။
မစ္ရွင္မွ ေကာက္ခ်က္ခ်သည္မွာ “ရခိုင္ျပည္နယ္၌ ျဖစ္ပြားခဲ့ေသာ ကိစၥႏွင့္ ပတ္သက္၍ ဂ်န္နိုဆိုက္ ေခၚ မ်ိဳးျဖဳတ္ျခင္း အတြက္ တာဝန္ရွိေၾကာင္း အရည္အခ်င္းျပည့္မွီေသာ တရား႐ုံးက ဆုံးျဖတ္ခ်က္ ခ်နိုင္ရန္အလို႔ငွာ တပ္မေတာ္ ကြပ္ကဲမွုအဆင့္ဆင့္ရွိအႀကီးတန္းအရာရွိမ်ားကို စုံစမ္းစစ္ေဆး တရားစြဲဆိုခြင့္ျပဳရန္ လုံေလာက္ေသာ သတင္းအခ်က္အလက္ အျပည့္ရွိသည္” ဟူ၍ျဖစ္သည္။
“မ်ိဳးျဖဳတ္ရန္ ရည္ရြယ္ခ်က္ (Genocidal Intent) ရွိသည္ဟု အတည္ျပဳခဲ့ၿပီးျဖစ္ေသာ တျခားအျဖစ္အပ်က္တို႔၏ သေဘာသဘာဝ၊ ဆိုးရြားမွု အေနအထားႏွင့္ နယ္ပယ္ တို႔မွာ ရခိုင္ျပည္နယ္၌ က်ဴးလြန္ခဲ့သည့္ ရာဇဝတ္မွုမ်ားႏွင့္ က်ဴးလြန္သည့္ နည္းလမ္းမွာ ဆင္တူသည္ ”ဟု အစီရင္ခံစာက ဆိုသည္။ ဤကဲ့သို႔ ရည္ရြယ္ခ်က္ ရွိသည္ဟု ညႊန္ျပေနေသာ အခ်က္အလက္တို႔မွာ က်ယ္က်ယ္ျပန္႔ျပန္႔ ဖိနိုပ္လ်က္ရွိေသာ အေျခအေနႏွင့္ အမုန္းစကားမ်ား၊ တပ္မွူးမ်ားႏွင့္ တိုက္ရိုက္ျပစ္မွုက်ဴးလြန္သူတို႔၏ ေျပာစကားမ်ား၊ ရခိုင္ျပည္နယ္ရွိ လူဦးေရဖြဲ႕စည္းမွုကို ေျပာင္းလဲေစေသာ အပါအဝင္ ဖယ္ထုတ္ေရးမူဝါဒမ်ား၊ ဖ်က္ဆီးရန္ အႀကံအစည္ရွိသည္ဟု ညြန္ျပေနေသာ အဖြဲ႕အစည္း၏အဆင့္ႏွင့္ အၾကမ္းဖက္မွု၏ အလြန္အက်ဴး အတိုင္းအဆႏွင့္ ရက္စက္မွု”တို႔ ျဖစ္ၾကပါသည္။
ထိေရာက္စြာ ထိန္းခ်ဳပ္နိုင္ၿပီး တာဝန္အရွိဆုံးဟု မစ္ရွင္က ယူဆေသာ စြပ္စြဲထားသည့္ က်ဴးလြန္သူမ်ား စာရင္းကို ဦးစားေပးစုံစမ္းစစ္ေဆးကာ တရားစြဲဆိုရန္ စာရင္းျပဳစုထားသည္။ ထိပ္ဆုံးမွ တာဝန္ရွိသူမွာ တပ္မေတာ္ကာကြယ္ေရးဦးစီးခ်ဳပ္၊ ဗိုလ္ခ်ဳပ္မွူးႀကီး မင္းေအာင္လွိုင္ ျဖစ္သည္။ ေနာက္ထပ္တျခားေသာ တပ္မွူး (၅)ဦးကိုလည္း အစီရင္ခံစာတြင္ အမည္ေဖာ္ျပထားသည္။ ၎တို႔မွာ ဒုတိယ တပ္မေတာ္ကာကြယ္ေရးဦးစီးခ်ဳပ္ ဒုတိယ ဗိုလ္ခ်ဳပ္မွူးႀကီး စိုးဝင္း၊ အမွတ္(၃) စစ္ဆင္ေရးအထူးအဖြဲ႕မွူး ဒုတိယဗိုလ္ခ်ဳပ္ႀကီး ေအာင္ေက်ာ္ေဇာ၊ အေနာက္ပိုင္းတိုင္းစစ္ဌာနခ်ဳပ္ တိုင္းမွူး ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေမာင္ေမာင္စိုး၊ အမွတ္(၃၃) ေျချမန္တပ္မဌာနခ်ဳပ္ တပ္မမွူး ဗိုလ္မွူးခ်ဳပ္ေအာင္ေအာင္ ႏွင့္ အမွတ္(၉၉) ေျချမန္တပ္မဌာနခ်ဳပ္ တပ္မမွူး ဗိုလ္မွူးခ်ဳပ္ သန္းဦးတို႔ ျဖစ္ၾကသည္။ ဤထက္မကမ်ားျပားေသာ ပုဂၢိဳလ္မ်ား၏ အမည္စာရင္းကို ကုလသမဂၢ လူ႔အခြင့္အေရးဆိုင္ရာ မဟာမင္းႀကီးထံတြင္ ထိန္းသိမ္းထားမည္ျဖစ္ၿပီး၊ အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ စံမ်ား ႏွင့္အညီ၊ တာဝန္ခံမွုကို က်င့္သုံးေသာ မည္သည့္အရည္အခ်င္း ျပည့္မွီၿပီး၊ ယုံၾကည္ထိုက္ေသာ အဖြဲ႕အစည္း ႏွင့္ မဆို မၽွေဝနိုင္သည္။
အရပ္ဖက္အာဏာပိုင္မ်ားတြင္ တပ္မေတာ္၏ လုပ္ရပ္မ်ားကို ထိန္းသိမ္းနိုင္ရန္ အခြင့္အလမ္း နည္းပါးသည္ဟု အစီရင္ခံစာမွ ေဖာ္ျပလိုက္သည္။ ဆက္လက္၍ “၎တို႔၏ လုပ္ရပ္မ်ားႏွင့္၊ ထိမ္ခ်န္ထားမွုမ်ားေၾကာင့္ ဆိုးရြားၾကမ္းၾကဳတ္ေသာ ရာဇဝတ္မွုမ်ားကို အရပ္ဖက္အာဏာပိုင္မ်ားက က်ဴးလြန္ရာေရာက္သည္” ဟုလည္း အစီရင္ခံစာက ေတြ႕ရွိသည္။
“နိုင္ငံေတာ္၏ အတိုင္ပင္ခံပုဂၢိဳလ္ ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္သည္ ၄င္း၏ နိုင္ငံေတာ္အႀကီးအကဲသဖြယ္ ရာထူးကိုေသာ္လည္းေကာင္း၊ သူ၏ ပုဂၢိဳလ္ေရး ၾသဇာ ကိုေသာ္လည္းေကာင္း အသုံးျပဳၿပီး၊ ရခိုင္ျပည္နယ္၌ ေပၚေပါက္ခဲ့ေသာ ျဖစ္ရပ္မ်ားကို တားဆီးျခင္းတို႔ မရွိပါဟု” ဟု အစီရင္ခံစာက ေဖာ္ျပထား သည္။
“ျပစ္ဒဏ္မွကင္းလြတ္ျခင္းသည္ ျမန္မာနိုင္ငံ၏ နိုင္ငံေရးႏွင့္ တရားဥပေဒစနစ္တြင္ နက္ရွိုင္းစြာ အျမစ္တြယ္ေနရကား တပ္မေတာ္သည္ ဥပေဒအထက္တြင္ ေရာက္ရွိေနသည္ဟု အစီရင္ခံစာက ေဖာ္ျပသည္။ ထို႔ေၾကာင့္လည္း ျမန္မာနိုင္ငံတြင္ က်ဴးလြန္ခံခဲ့ရသူမ်ားအတြက္ တရားမၽွတမွု မရွိသည္မွာ ဆယ္စုႏွစ္ႏွင့္ခ်ီ၍ ရွိခဲ့ၿပီျဖစ္သည္ဟုလည္း အစီရင္ခံစာက ဆက္လက္ေဖာ္ျပထားသည္။ တာဝန္ယူ၊ တာဝန္ခံနိုင္ရန္အတြက္ နိုင္ငံတကာအသိုက္အဝန္းက တြန္းအားေပးရမည္။
မစ္ရွင္းက ျမန္မာနိုင္ငံ၏ အေျခအေနကို အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ ရာဇဝတ္မွု တရား႐ုံးသို႔ လႊဲအပ္ရန္ သို႔မဟုတ္၊ အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ ရာဇဝတ္ခုံ႐ုံး တစ္႐ုံးကို ဖြဲ႕စည္းရန္ ေတာင္း ဆိုလိုက္သည္။ ထိုကဲ့သို႔ လုပ္ေဆာင္ေနဆဲ အခ်ိန္တြင္ ခ်ိဳးေဖာက္မွုမ်ား၏ သက္ေသအေထာက္အထားမ်ားကို စုစည္းရန္၊ ခိုင္မာေစရန္၊ ထိန္းသိမ္းရန္ႏွင့္ ခြဲျခမ္းစိတ္ျဖာရန္အတြက္ လြတ္လပ္ ဘက္မလိုက္ေသာ ယႏၲရားတစ္ရပ္ ကို တည္ေထာင္ရန္ ေတာင္းဆိုလိုက္သည္။ တာဝန္ အရွိဆုံးဟု ထင္ျမင္ယူဆရေသာသူမ်ားကို တစ္ဦးခ်င္း အေရးယူပိတ္ဆို႔ရန္ ကိုလည္းေထာက္ခံတင္ျပခဲ့သည္။
၂၀၁၇ ခုႏွစ္၊ ဩဂုတ္လ (၂၅)ရက္ေန႔တြင္ အာဆာလက္နက္ကိုင္အဖြဲ႕က ရခိုင္ျပည္နယ္ေျမာက္ပိုင္း တ၀ွမ္းတြင္ တပ္မေတာ္ႏွင့္ လုံျခဳံေရး ကင္းစခန္းမ်ားအား တိုက္ခိုက္ေသာအခါ တပ္မေတာ္က အင္အား အလုံးအရင္းျဖင့္ တုံ႔ျပန္မွုေၾကာင့္ အၾကမ္းဖက္မွုျဖစ္ပြားခဲ့ၿပီးေနာက္ပိုင္း အစုလိုက္အျပဳံလိုက္ စြန္႔ခြာထြက္ေျပးမွု ျဖစ္ခဲ့ရျခင္းသည္ ဆယ္စုႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာအတြင္း ဆိုးရြားေသာ ျဖစ္ရပ္ျဖစ္ခဲ့ေၾကာင္း အစီရင္ခံစာက ေဖာ္ျပထားသည္။ “တရားဝင္ ျပဌာန္းခ်က္မ်ားမွ တဆင့္ ေမြးကင္းစမွ အသက္ေသဆုံးသည့္ အခ်ိန္အထိ စနစ္တက်၊ ျပင္းျပင္းထန္ထန္ ဖိစီးႏွိပ္ကြပ္ျခင္း၊” နိုင္ငံသား ျဖစ္ပိုင္ခြင့္ကို ဇြဲေကာင္းေကာင္းႏွင့္ ဆက္တိုက္ျငင္းပယ္ေနျခင္း၊ သြားလာလွုပ္ရွားမွုကို ျပင္းထန္စြာ ကန္႔သတ္ထားျခင္းတို႔ အပါအဝင္၊ တျခားဖယ္ရွားလိုေသာ အေျမာ္အျမင္တို႔၏ အက်ိဳးဆက္ရလဒ္ေၾကာင့္ ဤကဲ့သို႔ ကပ္ေဘးဆိုက္ခဲ့ရျခင္းျဖစ္သည္ ဟုလည္း အစီရင္ခံစာက မွတ္ခ်က္ခ်လိုက္သည္။ ဤေနာက္ခံဇာတ္ေၾကာင္းမွ ဆက္လက္၍၊ (၂၀၁၂)တြင္ ရခိုင္ျပည္နယ္၌ ေပၚေပါက္ခဲ့ေသာ အၾကမ္းဖက္မွုမ်ားက (၂၀၁၆)၏ ႀကီးႀကီးမားမား၊ က်ယ္က်ယ္ျပန႔္ျပန႔္ အၾကမ္းဖက္မွုမ်ား ႏွင့္ (၂၀၁၇)၏ လူ႔အခြင့္အေရး ကပ္ဆိုက္ျခင္းတို႔အား ဦးေဆာင္ခဲ့သည္။
လူမ်ားကို အစုလိုက္အျပဳံလိုက္သတ္ျဖတ္ျခင္းမ်ား၊ ရိုဟင္ဂ်ာရြာတန္းမ်ားကို ျပာက်သည့္အထိ မီးရွို႔ဖ်က္ဆီးျခင္း၊ တပ္မေတာ္ စစ္သားမ်ားမွ မိန္းမသားမ်ားကို ႀကီးႀကီးမားမား၊ က်ယ္က်ယ္ျပန႔္ျပန႔္ အုပ္စုဖြဲ႕ၿပီး မုဒိမ္းက်င့္ျခင္းႏွင့္ တျခားလိင္ပိုင္းဆိုင္ရာ အၾကမ္းဖက္မွုမ်ား ျပဳလုပ္ခဲ့ျခင္းတို႔ကို မစ္ရွင္းမွ မွတ္တမ္းတင္ခဲ့သည္။ ေစာ္ကားခံရသူတစ္ဦး၏ စိတ္ထိခိုက္ဖြယ္ရာေကာင္းေသာ ေျပာဆိုခ်က္က လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာ အၾကမ္းဖက္မွုမ်ား မည္မၽွ ဧရာမ က်ယ္ျပန္႔ခဲ့သည္ကို ညႊန္ျပပါသည္။ သူမက “ကၽြန္မက ကံေကာင္းတယ္၊ ကၽြန္မကို မုဒိန္းက်င့္ခဲ့တာ ေယာက္်ား ၃ေယာက္ထဲ” ဟုဆိုသည္။ မုဒိမ္းက်င့္မွုမ်ားကို မ်ားေသာအားျဖင့္ လူသူအေရွ႕၊ မိသားစုဝင္‌မ်ား၊ ကေလးမ်ားရဲ့ အေရွ႕မွာ က်ဴးလြန္ခဲ့ၾကသည္။ ေသနတ္ျပစ္ခံရသည္၊ ဓားထိုးခံရသည္၊ မီးရွို႔ခံရသည္ဆိုေသာ ေျပာဆိုခ်က္မ်ားႏွင့္ ကိုက္ညီသည့္ ထိခိုက္ဒဏ္ရာမ်ားရရွိထားသည့္ ကေလးေပါင္းမ်ားစြာကိုလည္း မစ္ရွင္းမွ မ်က္ျမင္ေတြ႕ရွိခဲ့သည္။ က်ယ္က်ယ္ျပန္႔ျပန္႔၊ စနစ္တက်၊ တမင္သက္သက္၊ ပစ္မွတ္ခ်ၿပီး ဖ်က္ဆီးျခင္းတို႔ က်ဴးလြန္ခဲ့ေၾကာင္း၊ ရိုဟင္ဂ်ာတို႔ ေနထိုင္ခဲ့သည့္ ေနရာမ်ားမွာ မီးေလာင္ပ်က္ဆီးခဲ့ၿပီး၊ အနီးစပ္ရွိ ရခိုင္အိမ္တန္းမ်ား လုံးဝ အထိမခံခဲ့ရေၾကာင္း ၿဂိဳလ္တုပုံရိပ္မ်ားက အကိုက္အညီ ေဖာ္ျပၾကသည္။
“အမုန္းစကားမ်ား ထြန္းကားေစေသာ၊ လူ႔အခြင့္အေရး ခ်ိဳးေဖာက္မွုမ်ား တရားဝင္ျဖစ္ေနေသာ၊ ခြဲျခားဆက္ဆံေရးႏွင့္ အၾကမ္းဖက္ေရး လွုံ႔ေဆာ္ခ်က္မ်ား လြယ္ကူေခ်ာေမာစြာ ပ်ံ႕ပြားေစေသာ အေျခအေနေရာက္ေအာင္ အစိုးရႏွင့္ တပ္မေတာ္တို႔က ျပဳစုပ်ိဳးေထာင္ခဲ့သည္” ဟု ထုတ္ျပန္စာက ဆိုသည္။ မစ္ရွင္းမွ မ်ားျပားလွေသာ အမုန္းစကားႏွင့္ အၾကမ္းဖက္ေရး လွုံ႔ေဆာ္ခ်က္ နမူနာမ်ားကို ေတြ႕ရွိခဲ့သည္။ ဥပမာတစ္ခုမွာ ရခိုင္ျပည္နယ္တြင္ နိုင္ငံေရးဦးေဆာင္ျဖစ္သူ ပါတီတစ္ခုက ဟစ္တလာကို ကိုးကား၍ “လူသားမဆန္သည့္ လုပ္ရပ္သည္ တစ္ခါတေလမွာ လူမ်ိဳးတစ္မ်ိဳး တည္တံ့ခိုင္ျမဲေရးအတြက္ လိုအပ္သည္” ဟု (၂၀၁၂)ခုႏွစ္ နိုဝင္ဘာလတြင္ ထုတ္ျပန္ခဲ့ေလသည္။
(၂၀၁၇)ခုႏွစ္ ဩဂုတ္လတြင္ အာဆာ၏ ထိုးစစ္အား လုံခ်ဳံေရး တပ္ဖြဲ႕မ်ားက နာရီပိုင္းအတြင္း စတင္ကာ၊ ခ်က္ခ်င္း၊ ရက္ရက္စက္စက္ႏွင့္ အဆမတန္ အင္အားသုံးကာ တုံ႔ျပန္ခဲ့ၾကသည္။ ဤကဲ့သို႔ တုံ႔ျပန္နိုင္ခဲ့ျခင္းသည္ အဆင့္မီ ပုံစံေဖာ္ထားသည့္ ႀကိဳတင္အစီအစဥ္ရွိေၾကာင္း ညႊန္ျပသည္။ ထိုအခ်က္သည္ တပ္မေတာ္ကာကြယ္ေရးဦးစီးခ်ဳပ္ ဗိုလ္ခ်ဳပ္မွူးႀကီး မင္းေအာင္လွိုင္ကိုယ္တိုင္ ေျပာဆိုခဲ့သည့္ “မၿပီးျပတ္ေသးေသာ ၾကာရွည္တည္တံ့ခဲ့သည့္ ဘဂၤါလီျပႆနာကို ေျဖရွင္းရန္” ဆိုေသာ အေျမာ္အျမင္ႏွင့္ ကိုက္ညီလ်က္ ရွိသည္။ (၂၀၁၇)ခုႏွစ္ ဩဂုတ္လဆန္းမွ စတင္၍ ရခိုင္ျပည္နယ္ ေျမာက္ပိုင္းတေလၽွာက္တြင္ တပ္မမ်ား၊ စစ္ေၾကာင္းမ်ားႏွင့္ တျခားစစ္တပ္၏ လက္နက္ကိရိယာတို႔ အမ်ားအျပား စုပုံလာခဲ့ေၾကာင္း မစ္ရွင္းမွ ေတြ႕ရွိခဲ့သည္။
လုံျခဳံေရးတပ္ဖြဲ႕မ်ားက ရခိုင္တိုင္းရင္းသားမ်ား အေပၚလည္း လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာ အၾကမ္းဖက္မွုမ်ား အပါအဝင္၊ ဆိုးရြားေသာ လူ႔အခြင့္အေရးခ်ိဳးေဖာက္မွုမ်ား က်ဴးလြန္ခဲ့ေၾကာင္း၊ ဤကိစၥအား သတင္းတင္ျပခ်က္နည္းပါးေၾကာင္း အစီရင္ခံစာက အသားေပးေျပာၾကားခဲ့သည္။
ကခ်င္ႏွင့္ ရွမ္းျပည္နယ္တို႔တြင္ လက္နက္ကိုင္ တိုက္ပြဲမ်ား ျဖစ္ပ်က္ေနသည့္ အေျခအေနၾကားက၊ ေပၚေပါက္ခဲ့ေသာ ျဖစ္ရပ္အမ်ားအျပားကို မစ္ရွင္းမွ အတည္ျပဳနိုင္ခဲ့သည္။ ၎တို႔က အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ ဥပေဒမ်ားအား တစ္သမတ္မတ္ႏွင့္ တစ္ပုံစံတည္း ခ်ိဳးေဖာက္ခဲ့ေၾကာင္း အေသအခ်ာ ညႊန္ျပခဲ့သည္။ ျပည္သူျပည္သားမ်ားကို ပစ္မွတ္ခ်၍ စနစ္တက် စီးနင္းတိုက္ခိုက္ျခင္း၊ လူသားမ်ား၏ အသက္အိုးအိမ္၊ ပစၥည္းဥစၥာ ႏွင့္ က်န္းမာသုခတို႔ကို လုံးဝ ဥေပကၡာ မျပဳျခင္းတို႔ကို ရွိခဲ့ေၾကာင္း အစီရင္ခံစာက ေတြ႕ရွိခဲ့သည္။
သတ္ျဖတ္မွုမ်ား၊ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာ အၾကမ္းဖက္မွုမ်ား၊ တရားလက္လြတ္ဖမ္းဆီးျခင္းႏွင့္ ထိန္းသိမ္းျခင္း၊ လူမ်ား ေပ်ာက္ကြယ္သြားေအာင္ အတင္းအက်ပ္ျပဳျခင္း၊ ေခၽြးတပ္ဆြဲျခင္း၊ နယ္ေျမလုယူျခင္း ႏွင့္ ရြာမ်ားအား မီးရွို႔ဖ်က္ဆီးျခင္းတို႔ အပါအဝင္၊ တျခား က်ယ္ျပန္႔ ေသာ ခ်ိဳးေဖာက္မွုမ်ားအား တပ္မေတာ္၏ တိုက္ခိုက္မွုမ်ားက အေထာက္အကူျပဳခဲ့သည္။
အစိုးရမဟုတ္ေသာ လက္နက္ကိုင္အဖြဲ႕မ်ားမွ ခ်ိဳးေဖာက္မွုမ်ားႏွင့္ အလြဲသုံးစားမွုမ်ားလည္း ရွိခဲ့သည္ဟု မစ္ရွင္းက အတည္ျပဳခဲ့သည္။ ၎တို႔မွာ ကခ်င္ႏွင့္ ရွမ္းျပည္နယ္တို႔ရွိ တိုင္းရင္းသား လက္နက္ကိုင္ တပ္ဖြဲ႕မ်ား ႏွင့္ ရခိုင္ျပည္နယ္ရွိ အာဆာတို႔ျဖစ္သည္။
မစ္ရွင္းသည္ ျမန္မာနိုင္ငံအတြင္း လုံးဝ ဝင္ေရာက္ခြင့္ မရခဲ့ေသာ္လည္း၊ မ်ားျပားလွေသာ အခ်က္အလက္မ်ားကို က်ဴးလြန္ခံရသူမ်ားႏွင့္ မ်က္ျမင္သက္ေသမ်ားႏွင့္ အေသးစိတ္ အင္တာဗ်ဴး (၈၇၅)ေက်ာ္၊ ၿဂိဳလ္တုပုံရိပ္မ်ား၊ အမွန္ျဖစ္ေၾကာင္း အတည္ျပဳထားေသာ စာရြက္စာတမ္း၊ ဓာတ္ပုံမ်ားနဲ႔ ဗီဒီယိုဖိုင္မ်ား အပါအဝင္ပဓာန အရင္းအျမစ္မ်ားမွ စုေဆာင္းခဲ့သည္။ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာ ႏွင့္ က်ားမအေျချပဳ အၾကမ္းဖက္မွုမ်ားဆိုင္ရာ၊ စိတ္ပညာဆိုင္ရာ၊ စစ္တပ္ေရးရာႏွင့္ မွုခင္းေဆးပညာဆိုင္ရာ ကၽြမ္းက်င္ပညာရွင္မ်ား၏ အႀကံျပဳခ်က္မ်ားကို တိုင္ပင္ အသုံးျပဳခဲ့သည္။ ေသခ်ာမွန္ကန္ေၾကာင္း အတည္ျပဳၿပီးသား အေၾကာင္းအရာမ်ားကိုသာ အသုံးျပဳခဲ့သည္။ မစ္ရွင္းမွ ဘဂၤလားေဒ့ရွ္ နိုင္ငံ၊ အင္ဒိုနီးရွားနိုင္ငံ၊ မေလးရွားနိုင္ငံ၊ ထိုင္းနိုင္ငံ ႏွင့္ ယူေကတို႔အေရာက္ ကြင္းစင္းသြားလာခဲ့သည္။
အေသးစိတ္ အခ်က္အလက္မ်ား၊ တရားဥပေဒအရ ခြဲျခမ္းစိတ္ျဖာ လုပ္ထားခ်က္မ်ား ပါဝင္သည့္ အစီရင္ခံစာ အျပည့္အဝကို လူ႔အခြင့္အေရးေကာင္စီသို႔ စက္တင္ဘာလ (၁၈)ရက္ေန႔တြင္ ထုတ္ျပန္ တင္ျပသြားမည္ ျဖစ္သည္။ ၎အစီရင္ခံစာ အေသးစိတ္တြင္ ၿဂိဳလ္တုပုံရိပ္ အမ်ားအျပားပါဝင္မည္ ျဖစ္သည္။